Rodzaj kosaciec, częściej określany jako irys
(Iris), obejmuje 250 gatunków rosnących w strefie ciepłej i
umiarkowanej. Wszystkie są bylinami. Ze względów praktycznych irysy
dzieli się na kłączowe (wytwarzają
podziemne kłącza) i cebulowe (mają podziemne cebule). Wśród tych
pierwszych najliczniejszą i najpopularniejszą grupą są irysy
b r ó d k o w e (ze szczoteczką włosowatych wyrostków u
nasady dolnych płatków). Mniej znane są irysy g r z e b i e n
i a s t e (z grzebieniastym wyrostkiem zamiast bródki) i
b e z b r ó d k o w e (ich płatki nie mają żadnych wyrostków).
Niewiele jest kwiatów, które mogą rosnąć "po kolana" w
wodzie. Do najbardziej dekoracyjnych należą irysy b e z b r ó
d k o w e .
Chociaż od pewnego czasu dużo się pisze o urządzaniu sadzawek
przydomowych, to jednak niewiele miejsca poświęca się irysom.
Wymienia się zazwyczaj tylko kosaciec żółty, pomijając zresztą
informacje o istnieniu jego form i odmian. Tymczasem w dużej grupie
irysów b e z b r ó d k o w y c h jest kilka gatunków
doskonale nadających się do sadzenia w zbiornikach wodnych oraz ich
otoczeniu. Gatunki te są u nas, niestety, prawie nie znane, chociaż
zasługują na uwagę ze względu na swe walory dekoracyjne, małe
wymagania oraz odporność na mróz i choroby. Ich kwiaty, o szerokiej
gamie barw, zdobią oczko od 2 do 4 tygodni, zwykle w końcu maja i w
pierwszej połowie czerwca, natomiast liście są dekoracyjne od
wczesnej wiosny aż do pierwszych mrozów.
Kosaciec żółty (Iris
pseudacorus) to najbardziej rozpowszechniony w naszym klimacie
dziko rosnący irys. Kwitnie bardzo obficie. Rośnie równie dobrze w
płytkiej wodzie, jak i w miejscach podmokłych, chociaż można go
sadzić także na rabacie kwiatowej, pamiętając tylko o częstym
podlewaniu. Na pierwszy rzut oka jest to gatunek dość jednorodny,
ale przy bliższej obserwacji zauważymy różnice we wzroście roślin
(na ogół wysokość pędu kwiatowego sięga 150 cm, choć jest też
odmiana botaniczna mająca zaledwie 40-50 cm). Rozmaite bywają też
barwy kwiatów (różne odcienie żółtego, od bladokremowego poprzez
cytrynowy i siarkowożółty aż po ciemnożółty, niemal złoty).
Tak zwany sygnał - bardziej intensywna w kolorze plamka u nasady
dolnych płatków - otoczony jest kreskami, najczęściej brązowymi.
Niektóre rośliny mają bardzo szerokie dolne płatki, i takie właśnie
są najefektowniejsze. Niecodzienną formą tego gatunku jest Iris
variegata, o liściach w dwóch kolorach - w połowie
ciemnozielonych, w połowie jasnożółtych. Ciekawe, że późną
wiosną liście te stają się całkowicie zielone.
Kosaciec różnobarwny (Iris versicolor), to amerykański odpowiednik kosaćca żółtego.
Rośnie, podobnie jak on, na brzegach rzek i zbiorników wodnych, na
bagnach i w płytkiej wodzie. Jest niezbyt wysoki (około 60 cm),
szybko tworzy duże kępy i wyjątkowo obficie kwitnie. Kolor kwiatów,
jak wskazuje nazwa, bywa rozmaity, najczęściej jednak są to
odcienie niebieskiego i fioletu aż po purpurowofioletowy - forma biała
występuje sporadycznie. Pojedyncze kwiaty odmian botanicznych nie są
może zbyt okazałe, ale kwitnące kępy wyglądają bardzo
atrakcyjnie. Od pewnego czasu gatunek ten budzi duże zainteresowanie
hodowców.
Kosaciec gładki (Iris laevigata).pochodzi z Dalekiego Wschodu. Jego naturalnym środowiskiem
jest płytka woda. Duże kwiaty o egzotycznej urodzie zwracają
powszechną uwagę. Mają najczęściej barwę niebieską i fioletową
w różnych odcieniach, jest też odmiana czysto biała i - bardzo
ciekawa - biała z nieregularnie rozrzuconymi atramentowymi plamkami
oraz forma variegata o biało- zielonych liściach. Wiele odmian Iris
laevigata uzyskano w Japonii, gdzie pod nazwą kakitsubata jest
hodowany od kilkuset lat.
Kosaciec syberyjski
(Iris sibirica), rośnie
dziko w Europie po Danię i płd. Skandynawię, w umiarkowanych
strefach Azji (gatunek eurosyberyjski), w Polsce rzadko na niżu w
zbiorowiskach łąk trześlicowych i w wilgotnych zaroślach.
Gatunek w Polsce, pod pełną ochroną ustawową !!!
Bylina o łodygach wys. do 90 cm . Liście równowąsko
mieczowate krótsze od łodygi, szer. do 6 mm, ułożone w 2
prostnicach i w 1 płaszczyźnie symetrii. Kwiaty długoszypułkowe,
ciemnoszafirowofioletowe, bardzo rzadko białe, nieco pachnące,
zebrane po 2 -3 w wachlarzyk szczytowy, z brunatnymi, błoniastymi
podsadkami, listki okółka zewnętrznego odwrotnie jajowate, dł. do
50 mm, ku środkowi jaśniejsze, z błękitnymi żyłkami, odgięte
ku dołowi, wewnętrznego wyprostowane, nieco ciemniejsze, dłuższe i
szersze od rozgałęzień szyjek słupka.
|
