Atlas roślin cz. I - Strefa toni wodnej 

(Glony cz. I)



Skrętnica  (Spyrogyra sp.)

Glony - charakterystyka grupy :

Glony nie są taksonem, a dużą grupą wydzieloną na podstawie kryteriów morfologicznych i ekologicznych. Mianem tym tradycyjnie określa się kilka niespokrewnionych linii ewolucyjnych roślin plechowych, tj. roślin beztkankowych. Cechami łączącymi typy składające się na tę grupę morfologiczno-ekologiczną jest autotrofizm, pierwotne uzależnienie od wody, funkcja pierwotnego producenta materii organicznej w zbiornikach wodnych, a wreszcie pierwotna, beztkankowa budowa ciała.  Są grupą samożywnych, eukariotycznych roślin zarodnikowych, niekiedy nie spokrewnionych ze sobą i bardzo zróżnicowanych. Zalicza się tu: chryzofity, klejnotki, tobołki, zielenice, ramienice , brunatnice , krasnorosty i inne. Wielkość, od jednokomórkowych, mikroskopowych do wielosetmetrowych (glony morskie), różnorodny typ budowy i organizacji plechy . Rozmnażanie płciowe i bezpłciowe. Znaczenie biologiczne bardzo duże, produkują we wszystkich morzach świata prawie trzecią część całej roślinnej biomasy. Są producentami materii organicznej oraz tlenu, stanowią pokarm dla innych organizmów. Coraz powszechniej są wykorzystywane przez człowieka w celach przemysłowych (produkcja nawozów, lekarstw, itp.), a także coraz częściej w niektórych krajach jako pożywienie.

Gromada: Chryzofity, glony złociste (Chrysophyta)
Gromada obejmująca glony jednokomórkowe o barwie złocistobrunatnej, wywołanej obecnością dużej ilości karotenoidów. W większości organizmy samożywne. Rozmnażanie przez podział, rzadko występują procesy płciowe. Chryzofity dzieli się na trzy klasy: różnowiciowce, złotowiciowce i okrzemki.
Klasa Różnowiciowce(Xanthophyceae)
Klasa glonów z gromady chryzofitów(Chrysophitae). Zawierają chlorofil a i c, karoten i ksantofile. Stadia ruchliwe mają dwie nierówne wici. Ściana komórkowa zbudowana jest głównie z pektyn. Formy zielone samożywne, formy pełzakowate odżywiają się na sposób zwierzęcy. Rozmnażanie wegetatywne, płciowe bardzo rzadkie (rozmnażanie). Występują w wodach, rzadziej w glebie.
Klasa: Złotowiciowce (Chrysophyceae)
Klasa glonów należąca do gromady chryzofitów, obejmująca kilkaset gatunków, w większości organizmów jednokomórkowych. Charakteryzują się występowaniem 1-2 chromatoforów zawierających chlorofil, a także karotenoidów brunatnych i żółtych. Materiałem zapasowym jest tłuszcz w postaci oleistych kropli oraz chryzolamina. Niższe formy nie tworzą ściany komórkowej, ciało mają zmienne w kształcie, wytwarzają nibynóżki, na przednim biegunie mają zazwyczaj dwie wici. Wyżej zorganizowane formy zatracają zdolność ruchu i mają ścianę komórkową zbudowaną z pektyn.
Charakterystyczna dla złotowiciowców jest zdolność wytwarzania form przetrwalnikowych zwanych cystami. Rozmnażają się prawie wyłącznie wegetatywnie przez podział podłużny lub przez tworzenie ruchomych pływek (rozmnażanie wegetatywne).
Klasa: Okrzemki (Bacillariophyceae, Diatomae)

Klasa jednokomórkowych glonów niższych - chryzofitów, występujących w środowisku wodnym na całym świecie. Znanych jest ok. 10 000 gatunków. Wytwarzają charakterystyczne krzemionkowe skorupki o skomplikowanej budowie, składające się z wieczka i denka.
Systematyka tej grupy opiera się na morfologicznych cechach skorupki, jej kształcie i urzeźbieniu. Dzieli się okrzemki na 2 podklasy: okrzemki promieniste (Centricae) - skorupki koliste i okrzemki pierzaste (Pennatae) - skorupki wydłużone.
Rozmnażanie wegetatywne następuje przez podział, przy czym każda z komórek potomnych otrzymuje część skorupki i dorabia sobie drugą część. Rozmnażanie płciowe przez oogamię lub autogamię.
Okrzemki występują niekiedy masowo, powodując zakwity wody, co wpływa niekorzystnie na życie w zbiornikach wodnych. Po śmierci okrzemek ich skorupki opadają na dno zbiornika i nie ulegają rozkładowi - w ten sposób tworzą się osady zwane ziemią okrzemkową, złożone w 90% z krzemionki. Ziemia okrzemkowa stosowana jest jako materiał szlifierski, w przemyśle spożywczym i chemicznym jako materiał filtracyjny, a także do wyrobu dynamitu.
Rodzaj: Euglena, klejnotka (Euglena), najbardziej znany rodzaj pierwotniaków z nadrzędu (Euglenoida), podgromady wiciowców. Obejmuje ok. 150 gatunków (w tym euglena zielona (E. viridis)) o rozmiarach od 20 µm do 0,5 mm. Ciało wrzecionowatego kształtu okryte tzw. pellikulą ma 2 wici, z których jedna wychodzi poza obręb ciała wykonując ruchy spiralne.
Ma plamkę oczną tzw. stigmę, chloroplasty, jądro i wodniczki tętniące. Wykazuje dodatnią reakcję na światło, ma zdolność fotosyntezy. W wyniku asymilacji tworzy paramylon, pełniący rolę substancji zapasowej komórki. Eugleny występują w planktonie wód słodkich, przy masowych pojawach tworząc zielony nalot.
Rozmnażanie wegetatywne (bezpłciowe) przez podział podłużny, spotykane często w zbiornikach wodnych, natomiast w warunkach niekorzystnych dzieli się wewnątrz cyst, które wytwarza.
Również bardzo dobry pokarm dla narybku.
Tobołki (Pyrrophyta; Dinoflagellata) - to typ roślinopodobnych protistów, wśród których występują zarówno organizmy samożywne jak i cudzożywne, najczęściej w postaci wiciowców zaopatrzonych w dwie wici ułożone w dwóch bruzdach. Chloroplasty z 3 błonami śródplazmatycznymi zawierają chlorofil a i c. Wewnątrz alweoli tworzą się u nich celulozowe płytki, które najczęściej przybierają formę dość szczelnego pancerza. Tobołki tradycyjnie zaliczane są do glonów.

Poznajemy "wroga"

Nas będą interesowały, jako że "wroga" należy dobrze poznać zanim zacznie się z nim walczyć, przedstawiciele , zielenic i  ramienic. Konkretnie, sprężnice (Conjugatophyceae) klasa z grupy zielenic, a w tej klasie skrętnica (Spyrogyra sp.),  oraz z rodzaju ramienic ramienica krucha (Chara fragilis). Oraz glony zwane popularnie "glonami planktonowymi" do których zaliczamy: Chryzofity (Chrysophyta),  Różnowiciowce (Xanthophyceae), Złotowiciowce (Chrysophyceae), Okrzemki (Bacillariophyceae, Diatomae), Eugleny, klejnotki (Euglena), Tobołki (Pyrrophyta, Dinoflagellata).  Dla uproszczenia dalej będę je nazywał ogólnie glonami.
Tyle teorii, teraz przejdźmy do mojej praktyki w walce z glonami.

Przyczyn powstawania glonów w oczkach jest kilka.

Pierwszą jest, jakość wody jaką napełniamy, a potem uzupełniamy nasze oczka. Wydaje nam się, że napełniając je wodą np. wodociągową, jest ona krystalicznie czysta. Okazuje się jednak, że niestety nie, w tej wodzie jest cała "tablica Mendelejewa", są tam chlorki, żelazo, wapń, siarczany, fosforany, azotany i cała fura innych związków i pierwiastków, wytworów naszej cywilizacji i w zależności od rejonu w jakim jest pobierana, jest tego świństwa więcej lub mniej.
Osobiście polecam, aby przekonać się o jakości wody, jaką pobieramy do naszych jeziorek. Można takie badanie wody wykonać w najbliższej stacji sanepidu. Koszty nie są wysokie, a zwrócą nam się szybko jak będziemy wiedzieli z czym mamy do czynienia. Jest również możliwość zakupienia testerów do badań wody na zawartość azotanów, twardości węglanowej, oraz pH, w sklepach zoologicznych. Są one mniej dokładne niż badanie w laboratorium, lecz na nasze potrzeby w zupełności wystarczą. Można wtedy eliminować związki które odpowiadają glonom i nie dopuścić zawczasu do nadmiernego ich zakwitu i rozrostu. Badanie takie przyśpieszy proces dojrzewania do równowagi biologicznej naszej "Żywej wody".
Woda deszczowa ma niskie pH jest kwaśna (brak w niej bufora pH). Można ją wykorzystać do napełniania i uzupełniania sadzawki w celu obniżenia twardości ogólnej (TwO) wody w oczku, jak i jej zakwaszenia.
Woda studzienna i źródlana (szczególnie z płytkich studni) zawierać może duże ilości np. żelaza, manganu czy azotanów i często również jest za kwaśna. Dopiero po przepuszczeniu jej przez filtr glebowo - korzeniowy, może być użyta do naszych celów.

Drugą przyczyną jest brak równowagi biologicznej w oczku, tzn. składniki pokarmowe zawarte w wodzie, głównie azotany (NO3) (końcowy produkt rozkładu białek i mocznika, tzw. cykl azotowy), występują w nadmiarze i nie są wykorzystywane przez rośliny (zakłócony cykl azotowy), jeśli roślin jest za mało w stosunku do wielkości oczka. Azotan występujący w dużej ilości w oczku (ponad 80mg/littr) w połączeniu z fosforem (PO4), powoduje masowy rozwój glonów. Glony nie mając konkurencji pokarmowej, ze strony roślin rozwijają się znakomicie.

Stężenie azotanów w naszych oczkach

do 5 czasem 10 mg/l

 - poziom utrzymywany w oczkach ze specjalnymi filtrami

do 40 mg/l

 - wspomagają rozwój roślin

40-80 mg/l

 - powodują wzrost glonów

80-140 mg/l

 - zahamowanie wzrostu roślin i gwałtowny wzrost glonów

ponad 140 mg/l

 - niebezpieczne dla ryb i roślin.

Dlatego powinno się sadzić na każdy m²  powierzchni oczka od 5 do 7 szt. roślin takich jak : sity (gatunki Juncus), pałki (gatunki Typhia), mięta wodna (Mentha aquatica), oczeret jeziorny, sitowie jeziorne (Schoenoplectus lacustris), rdestnica (gatunki Potamogeton), moczarka kanadyjska (Elodea canadensis). Wszystkie te rośliny proponuję sadzić w pojemnikach są bardzo ekspansywne.

Trzecią przyczyną jest tzw. odczyn pH, i twardość wody.

Odczyn pH.

Skala pH przedstawia się następująco 

0    - odczyn skrajnie kwaśny
7    - odczyn obojętny
14   - odczyn skrajnie zasadowy

Proste zestawy do badania jakości wody można nabyć w sklepach ogrodniczych lub zoologicznych. Uwaga! Zestawy do mierzenia pH wody, a nie pH gleby (w opakowaniach znajdują się inne elementy zestawu), z ich pomocą łatwo można określić odczyn pH wody i ingerować w odpowiednim momencie. Dla naszych oczek i sadzawek najlepszą jest wartość pH od 6.5 do 7.5. Z rozkładu białka zwierzęcego i roślinnego powstaje, zależnie od wartości pH, nietrujący jon amonowy (NH4), pobierany przez wszystkie rośliny. Jeżeli, wartość pH przekracza 7,5 to udział jonów amonowych zmniejsza się i powstaje trujący amoniak
Więcej na stronie Technika - Filtr biologiczny

Twardość wody
Twardość ogólna wody (TwO) spowodowana jest obecnością wapnia i magnezu w wodzie i jest wymierna.

Skala twardości wody

do 7°  - woda miękka
od 7 do 14°  - woda średnio twarda
od 14 do 21°  - woda twarda
powyżej 21°  - woda bardzo twarda

Twardość wody ma istotne znaczenie dla naszych oczek. Z solami ziem alkalicznych stykają się ryby, rośliny jak i inna mikrofauna żyjąca w naszych oczkach. Najodpowiedniejsza twardość wody dla  oczek wynosi od 7 do 14°.

Dobry rozwój mieszkanców oczka, również roślin, zależy ponadto od twardości węglanowej (TwW). Wartością liczbową twardości węglanowej określa się zawartość węglanu wapnia. W oczku powinna ona wynosić od 5 do 15°. Duże znaczenie wymienionych składników polega na tym, że od twardości węglanowej zależy działanie buforowe na kwasy i że pozostaje ona z wartością pH w obopólnej zależności. Im zatem wyższa jest twardość węglanowa, tym słabsza buforowość wody i tym szybciej się zakwasza.

Czwartą przyczyną jest nasłonecznienie. Lecz z moich doświadczeń wynika, że mimo iż moje oczko jest wystawione przez cały dzień na działanie promieni słonecznych, to zakwit glonów nie jest tak intensywny, lecz tylko wtedy gdy pH wody jest odpowiednie.

Walkę z glonami w Jeziorku, mogę się pochwalić :), wygrałem latem 1998r. Wówczas zastosowałem w celu zmiany pH wody, po raz pierwszy, kwaśny torf, tzw. wysoki, o wartości pH od 3.2 do 4.5 .
Wsypany do sizalowego worka np. po ziemniakach, obciążony kilkoma kamieniami i dobrze związany, zostaje zatopiony (na uwięzi,  łatwiej go później wyjąć), w jeziorku i tam pozostaje od 2 do 4 tygodni.
UWAGA !!! Nie dłużej !!!
Zależy to od temperatury wody i otoczenia. Chodzi o to aby nie dopuścić do rozkładania się i gnicia torfu, co niechybnie następuje wcześniej lub później.
Tak zatopiony torf, uwalnia do wody, kwasy humusowe, które zakwaszając wodę, zmniejszają ilość glonów, (glony nie tolerują kwaśnego odczynu wody), a są dla innych roślin wodnych zupełnie nie szkodliwe, w przeciwieństwie do różnych algicydów które swego czasu stosowałem, z mizernym zresztą skutkiem. Głównym powodem braku konkretnych efektów z używaniem algicydów jest nieznajomość przez właścicieli oczek dokładnej ilości wody jaka się znajduje w ich oczkach. Idę o zakład że 90% właścicieli nie ma zielonego pojęcia ile ma wody w oczku mierząc w m3 lub litrach. Nie liczę tutaj tych właścicieli których oczka mają kształt geometryczny taka "większa wanna" o prostokątnym obrysie i stałej głębokości, ci mogą bez problemu obliczyć pojemność oczka. Drugim powodem jest to, że właściciele reagują już za późno, kiedy to glony tworzą gęstą warstwę wałkowatych kłębków lub długich gęstych "włosów" albo niebieskozielony do czarnego nalot na liściach roślin wodnych, folii czy kamieniach. Po zastosowaniu tej chemicznej "bomby" zapominają również o usunięciu martwych glonów które w efekcie po rozkładzie użyźniają oczko jeszcze bardziej i po paru tygodniach następuje ponowny, tyle że większy, ich zakwit.

Torf zastosowany odpowiednio wcześniej, już wczesną wiosną, nie dopuszcza do zasiedlenia się glonów w oczku, zarówno tych pływających jak i nitkowych. Jest również bardziej odpowiedni dla ryb, zauważyłem iż od momentu stosowania go, skończyły się infekcje grzybicze na skórze ryb. Okazało się, po mojej rozmowie z ichtiologiem, iż ryby bardziej preferują wodę o pH. od 6,8 do 7,5.
Pewna ilość glonów powinna jednak pozostać w wodzie jako pokarm dla ryb, myślę o glonach nitkowatych, a nie pływających tzw. "zakwit wody", nie mylić ich z planktonem, który jest bardzo pożyteczny, ponieważ sam żywi się glonami pływającymi, oraz stanowi pokarm dla ryb.
Myślę że pokrótce, temat glonów w oczkach został wyczerpany.
Oczywiście oczekuję na ewentualne sugestie i pytania, dotyczące tego tematu.

Tekst i opracowanie Paweł Woynowski

Glony cz. II  >>>> 


Flora-Atlas roślin

Stronę opracował :
Paweł Woynowski

Strona powstała
16 lipca 2002

Wszelkie prawa zastrzeżone
Copyright © 2002 r.
by Paweł Woynowski